3D Yazıcı Terimleri Sözlüğü: Z-offset, Retraction, PA, Flow Ne Demek?

Bu sözlük, 3D yazıcıyla yeni tanışanların sık duyduğu terimleri kategorilere ayırarak sade bir dille açıklıyor. Aradığınız terimi tarayıcınızda Ctrl+F ile bulabilirsiniz.

Donanım İle İlgili Terimler

• Nozül (nozzle): Eriyik filamentin çıktığı uç. En yaygın çap 0,4 mm'dir. Küçük nozül daha ince detay, büyük nozül daha hızlı baskı verir.
• Hotend: Filamenti eriten ısıtıcı blok, nozül ve soğutma parçalarının bütünü.
• Ekstruder: Filamenti hotend'e iten mekanizma. Direct drive'da motor hotend'in hemen yanındadır, esnek filamentler (TPU) için uygundur. Bowden'da motor sabittir, filament bir tüple hotend'e gider, baş hafif olduğu için hızlı hareket edebilir.
• Tabla (build plate): Baskının yapıştığı yüzey. Yaygın tipler PEI, cam ve texture (dokulu) yüzeylerdir. Isıtmalı tabla (heated bed) ilk katmanın yapışmasına yardımcı olur.
• Bedslinger: Tablanın ileri geri hareket ettiği yapı (Ender-3, Bambu A1 gibi).
• CoreXY: Baş X ve Y yönünde hareket eder, tabla sadece aşağı yukarı iner (P1S, P2S, X2D gibi). Hızlı ve kapalı kasaya uygundur.
• Delta: Üç kolun başı hareket ettirdiği, uzun ve dar yapı (Flsun V400 gibi).
• Kapalı kasa ve ısıtmalı kabin: Kapalı kasa içerideki sıcaklığı tutar, ABS ve ASA baskısında çekmeyi azaltır. Aktif ısıtmalı kabin ise içeriyi bilerek ısıtır (X2D, H serisi gibi).
• Otomatik tabla seviyeleme (ABL): Sensörle tablanın yüzey haritasını çıkarıp baskı sırasında telafi eden sistem. BLTouch ve CR Touch buna örnektir.
• Sertleştirilmiş nozül: Karbon fiber ve cam elyaf gibi aşındırıcı filamentlerde pirinç nozülün çabuk aşınmasını önleyen çelik nozül.

Dilimleme ve Dosya İle İlgili Terimler

• Slicer (dilimleyici): Modeli katmanlara bölüp yazıcının anlayacağı komutlara çeviren program (Bambu Studio, OrcaSlicer, Cura, PrusaSlicer).
• G-code: Yazıcıya hareket, sıcaklık ve ekstrüzyon komutlarını veren dosya.
• STL, 3MF, STEP: STL sadece 3D şekli içerir. 3MF şekle ek olarak ayarları ve renk/parça bilgisini de taşır. STEP ise CAD programlarında düzenlenebilen katı model formatıdır.
• Katman yüksekliği (layer height): Her katmanın kalınlığı. 0,2 mm yaygın bir başlangıçtır. Düşük değer pürüzsüz ama yavaş, yüksek değer hızlı ama katman çizgileri görünür.
• Çizgi genişliği (line width): Ekstrüzyon çizgisinin genişliği, genelde nozül çapına yakındır.
• Duvar (wall/perimeter): Parçanın dış kabuğunu oluşturan çizgiler. Duvar sayısı arttıkça parça sağlamlaşır.
• Üst ve alt katman: Parçanın kapalı üst ve alt yüzeylerinin kaç katmandan oluşacağı.
• Dolgu (infill): Parçanın içindeki yapı. Gyroid, grid, cubic, lightning gibi desenleri vardır. Yoğunluk arttıkça parça sağlamlaşır ama baskı uzar.
• Destek (support): Havada kalan kısımların altına basılan geçici yapı. Normal ve ağaç (tree) tipi destekler vardır.
• Brim, skirt, raft: Brim parçanın çevresine yapışma alanı ekler, skirt sadece nozülü hazırlamak için çevreye çizilen çizgidir, raft parçanın altına basılan kalın tabandır.
• Overhang (çıkıntı): Altında destek olmayan, havada kalan eğimli yüzey.
• Bridge (köprü): İki nokta arasında desteksiz yatay ilerleyen kısım.
• Seam (dikiş): Her katmanın başladığı ve bittiği, parçada çizgi gibi görünen nokta.
• Z-hop: Nozül başka noktaya giderken parçaya sürtmesin diye yukarı kalkması.
• Ironing: Üst yüzeyi nozülün tekrar ezerek pürüzsüzleştirmesi.
• Adaptif katman yüksekliği: Eğimli bölgelerde ince, düz bölgelerde kalın katman kullanan akıllı dilimleme.

Ayar ve Kalibrasyon İle İlgili Terimler

• Z-offset: Nozül ile tabla arasındaki ilk katman mesafesi. Çok yüksekse yapışmaz, çok alçaksa nozül tablayı sıyırır.
• Flow ratio (akış oranı): Yazıcının ne kadar plastik basacağını belirleyen çarpan. Varsayılan değer genelde %100 civarındadır. Fazla plastik basılıyorsa düşürülür, eksikse artırılır.
• Pressure Advance (PA, Linear Advance): Baş hız değiştirirken nozüldeki basınç gecikmesini telafi eder. Köşeler daha keskin, çizgi sonları daha temiz olur.
• Retraction (geri çekme): Nozül hareket ederken filamenti geri çekerek tel çekmeyi ve akıntıyı azaltır. Mesafe ve hız olarak ayarlanır.
• Maksimum hacimsel hız (mm³/s): Nozülün saniyede eritebildiği en fazla plastik miktarı. Bu sınırı aşan hız ayarlarında ekstrüzyon yetersiz kalır.
• Input shaping (rezonans telafisi): Yazıcının hızlı hareketlerdeki titreşimini telafi ederek ringing'i azaltır.
• Sıcaklık kulesi: Her bölümü farklı sıcaklıkta basılan test modeli, filamentin en iyi sıcaklığını bulmak için kullanılır.
• PID ayarı: Nozül ve tablanın sıcaklığını kararlı tutan kontrol ayarı.
• İvme (acceleration): Başın hız kazanma ve yavaşlama şiddeti. Yüksek ivme hızlı ama titreşimli baskı demektir.
• Kalibrasyon sırası: OrcaSlicer'ın güncel önerisine göre önce sıcaklık, sonra maksimum hacimsel hız, pressure advance, flow ratio ve en son retraction ayarlanır.

Baskı Hataları İle İlgili Terimler

• Stringing (tel çekme): Parçalar arasında ince plastik tellerin kalması.
• Warping (kalkma): Parça soğurken kenarlarının tablandan kalkması.
• Elephant foot (fil ayağı): İlk katmanların dışa taşıp parçanın tabanının şişmesi.
• Under-extrusion (eksik ekstrüzyon): Yeterli plastik basılmaması, boşluklu ve zayıf katmanlar.
• Over-extrusion (fazla ekstrüzyon): Gereğinden çok plastik basılması, kabarık ve taşan yüzey.
• Katman kayması (layer shift): Baskı sırasında katmanların yana kayması.
• Ringing (ghosting): Köşelerin ve keskin hatların ardında titreşime bağlı dalga izleri.
• Z-banding: Parçanın yüksekliği boyunca düzenli aralıklarla oluşan yatay çizgiler.
• Pillowing: Üst yüzeyde boşluk kalması ve yüzeyin yastık gibi kabarması.
• Delaminasyon (katman ayrılması): Katmanların birbirinden ayrılması, ABS ve ASA'da soğuk ortamlarda sık görülür.
• Blob ve zit: Yüzeydeki küçük plastik topakları.
• Tıkanma (clog): Nozülün tıkanması ve filamentin çıkmaması.
• Heat creep: Isının nozülün üstüne çıkıp filamenti erken eritmesi ve tıkanmaya yol açması.
• Spaghetti: Baskının koparak nozülden çıkan plastiğin karmaşık bir yığına dönüşmesi.

Malzeme İle İlgili Terimler

• PLA: En kolay basılan, en yaygın filament. Yaklaşık 55-60°C'de yumuşadığı için sıcak ortamda deforme olabilir.
• PETG: PLA'dan dayanıklı ve su geçirmez, ancak nem çeker ve tel çekmeye yatkındır.
• ABS ve ASA: Sıcağa dayanıklı mühendislik filamentleri. Kapalı kasa gerektirir. ASA ayrıca güneşe dayanıklıdır.
• TPU: Esnek, lastik gibi filament. En iyisi direct drive ekstruderle basılır.
• PA (naylon) ve PC: Çok dayanıklı, yüksek sıcaklık isteyen, nem çeken malzemeler.
• CF ve GF takviyeli filamentler: Karbon fiber ve cam elyaf katkılı, sert ve sağlam ama aşındırıcıdır, sertleştirilmiş nozül gerektirir.
• Higroskopik: Havadan nem çeken malzeme. Nemli filament çıtırdar, tel çeker ve yüzeyi pürüzlü olur.
• Cam geçiş sıcaklığı (Tg): Malzemenin yumuşamaya başladığı sıcaklık. Parçanın kullanılacağı ortamın sıcaklığı bunun altında kalmalıdır.
• Filament çapı: Standart 1,75 mm'dir.

Çok Renkli Baskı İle İlgili Terimler

• AMS, CFS, ACE, CANVAS: Bambu, Creality, Anycubic ve Elegoo'nun otomatik çok renkli filament sistemlerinin adları.
• Combo: Yazıcıyla birlikte çok renkli filament sisteminin de verildiği paket.
• Purge (flush) ve prime tower: Renk değişirken nozüldeki eski rengi temizlemek için atılan filament. Prime tower bu atığın biriktiği kuledir.
• Toolchanger: Her renk için ayrı takım (kafa veya nozül) kullanan, atığı büyük ölçüde azaltan sistemler (H2C, Snapmaker U1, Prusa INDX gibi).

Reçine Yazıcı İle İlgili Terimler

• SLA, MSLA, DLP: Sıvı reçineyi UV ışıkla katılaştıran baskı teknolojileri. Ev tipi reçine yazıcıların çoğu MSLA (LCD ekranlı) tiptedir.
• Vat (tank) ve FEP film: Reçinenin durduğu kap ve tabanındaki şeffaf film. Zamanla aşınıp değiştirilmesi gerekir.
• Pozlama süresi (exposure time): Her katmanın UV ışığa maruz kaldığı süre.
• Kürleme (cure): Baskı sonrası parçanın UV ışıkla tamamen sertleştirilmesi.
• Yıkama (wash): Parçadaki fazla reçinenin IPA veya suyla temizlenmesi.
• IPA: İzopropil alkol, reçine parçaların yıkanmasında kullanılan temizleyici.

Firmware ve Yazılım İle İlgili Terimler

• Firmware: Yazıcının içindeki, motorları ve sıcaklığı yöneten yazılım.
• Marlin ve Klipper: Yaygın açık kaynaklı yazıcı firmware'leri. Klipper, ayrı bir bilgisayar (Raspberry Pi gibi) kullanarak daha hızlı ve ayarlanabilir çalışır.
• OTA güncelleme: Yazıcı firmware'inin internet üzerinden güncellenmesi.
• 3MF projesi: Modelin, ayarların ve renk bilgisinin tek dosyada paylaşılması.
• Profil: Yazıcı, filament ve baskı ayarlarının kayıtlı hali. Çoğu dilimleyicide hazır profiller bulunur.
• Model paylaşım siteleri: MakerWorld, Printables ve Thingiverse gibi ücretsiz 3D model indirilen platformlar.